Ja, zeker! Een museum meer meertalig maken is een doorlopend proces.
Je kunt al beginnen door jezelf en je collega’s bewust te maken van meertaligheid en jullie eigen taalvaardigheden.

Zo kun je starten: Praat met collega’s over talen. Bijvoorbeeld tijdens de pauze of lunch. Vraag:

• Hoe belangrijk vinden zij het dat het museum toegankelijk is voor mensen die andere talen spreken dan het Nederlands?

• Welke ervaringen hebben zij zelf met meertaligheid?
  

Praat met collega’s die contact hebben met bezoekers

• Welke talen horen zij in hun werk?

• Spreken of gebruiken zij zelf ook andere talen?

Deze gesprekken helpen om een beter beeld te krijgen van wat er al gebeurt in het museum en te bepalen welke stappen je daarna kunt zetten.

Uit onze samenwerking met NEMO en Museon-Omniversum blijkt dit een eenvoudige maar effectieve eerste stap.

Ja, QR-codes kunnen handig zijn. Ze geven bezoekers de mogelijkheid om uitleg in hun eigen taal te horen.

Uit onze ervaring bij Museon-Omniversum blijkt wel dat het belangrijk is om rekening te houden met de omgeving: kinderen en andere bezoekers kunnen snel afgeleid worden en blijven vaak niet lang op één plek lezen of luisteren.

Ons advies:

• Bepaal het doel van de QR-code. Bijvoorbeeld: laten horen welke geluiden dieren maken.

• Plaats QR-codes in rustige ruimtes zodat bezoekers de tijd hebben om te luisteren of kijken.

• Houd de informatie kort en duidelijk. Zo kunnen kinderen en gezinnen samen blijven ontdekken en met elkaar praten.

Bron:

Chisari, L. B., Moraru, M., Smit, J., Bakker, A., & Blom, E. (2025). Language-related challenges and recommendations of migrant families visiting Dutch science museums. International Journal of the Inclusive Museum, 18(2), 53-76. https://doi.org/10.18848/1835-2014/CGP/v18i02/53-76

Dit is een veelgestelde vraag, niet alleen in musea. Onderzoek laat zien dat leerkrachten zich zorgen maken over hoe ze kunnen communiceren met kinderen die de schooltaal nog niet spreken. In ons werk met Teylers hadden gidsen dezelfde vraag bij nieuwkomersklassen.

Wat je kunt doen:

• Stimuleer het gebruik van hulpmiddelen
  Laat kinderen gebaren, voorwerpen, plaatjes of online vertaalapps (bijvoorbeeld DeepL of Google Translate) gebruiken. Zie Alle zintuigen gebruiken en Vertalen.

• Gebruik zelf ook hulpmiddelen
  Je kunt deze hulpmiddelen inzetten om de communicatie te ondersteunen. Alle zintuigen gebruiken en Vertalen.

• Kijk in de Multi-STEM Toolbox

De activiteit Taalondersteuning en meertalige strategieën geeft ideeën om meertalige kinderen te ondersteunen tijdens een museumbezoek.

• Vraag een taalbemiddelaar
  Een familielid of klasgenoot die de thuistaal spreekt en beter Nederlands kan, kan als tolk helpen. Bekijk voor inspiratie de activiteit Meertalige buddies en Taalbemiddelaars inzetten.

Kinderen uit nieuwkomersgezinnen leren vaak sneller Nederlands dan hun ouders, omdat ze het dagelijks op school gebruiken. Je kunt ouders toch goed betrekken door het volgende te doen: Laat kinderen als tolk optreden

Kinderen die zowel Nederlands als hun thuistaal goed spreken, kunnen hun ouders helpen. Zie Taalbemiddelaars inzetten voor meer uitleg.

Gebruik ondersteunende hulpmiddelen
Maak gebruik van gebaren, voorwerpen, plaatjes, filmpjes of audio om de uitleg begrijpelijk te maken. Zie Alle zintuigen gebruiken.

Maak het museum meertalig
Dit helpt ouders actief bij de inhoud te betrekken. Denk aan een Meertalige woordmuur of meertalige woordenlijsten Meertalige woordenlijst.

Bekijk onze toolbox voor meer ideeën
De activiteit Taalondersteuning en meertalige strategieën geeft extra tips over hoe je met ouders kunt communiceren die andere talen spreken.

Het kan lastig zijn om te beslissen welke talen je toevoegt. Begin met te bepalen wie je wilt bereiken en welke talen belangrijk zijn.

Uit onze samenwerking met NEMO, Museon-Omniversum en Teylers bleek dat het helpt om eerst te onderzoeken welke talen in de omgeving veel gesproken worden.

Zo kun je beginnen:

• Top talen in de stad: Kijk welke tien talen het meest gesproken worden in de stad waar het museum staat.

• Talen van buurtgemeenschappen: Bekijk welke talen worden gesproken door gemeenschappen rond het museum.

• Scholen: Vraag voorafgaand aan schoolbezoeken welke thuistalen de leerlingen spreken.

Belangrijke tips:

• Welke talen je kiest, hangt af van je doel en van wie je wil betrekken.

• Begin klein, bijvoorbeeld met één of twee talen, en breid later uit.

• Uit ons onderzoek blijkt dat meertalige families het zien van andere talen in het museum (ook als het niet hun thuistaal is) ervaren als een teken dat het museum openstaat voor meertaligheid.

• Communiceer aan bezoekers dat je in de toekomst meer talen hoopt toe te voegen.

Het inhuren van professionele vertalers heeft duidelijk voordelen:

• Ervaring en nauwkeurigheid: Ze zorgen dat de vertaling klopt.

• Bezoekersgericht: Ze passen de tekst aan op de doelgroep.

• Extra context: Soms kunnen ze, zoals in onze samenwerking NEMO en Museum-Omniversum, ervaringen delen of uitleg geven over hoe een taal kan verschillen binnen dezelfde gemeenschap.

Andere mogelijkheden

• Meertalige collega’s of vaste bezoekers: Zij kunnen helpen met vertalingen van minder belangrijke teksten.

• Gratis vertaalapps: Voor eenvoudige teksten kun je online vertaalapps gebruiken, bijvoorbeeld Google Translate en DeepL.

We raden niet aan om alle teksten te vervangen. Beter is om tekst en beeld elkaar te laten aanvullen.

Waarom:

• Plaatjes zijn niet altijd universeel: onderzoek laat zien dat mensen uit verschillende landen en culturen iconen en plaatjes anders interpreteren.

• Complexe informatie blijft lastig: collega’s merkten dat het soms moeilijker kan zijn om wetenschappelijke betekenissen over te brengen met alleen iconen of plaatjes.

• Bezoekers leren ook van lezen: Kinderen, gezinnen en andere bezoekers leren ook door teksten te lezen. Samen lezen helpt om nieuwe woorden en zinnen te leren.

• Ondersteunend beeld werkt wel: in ons onderzoek bij Teylers zagen we goede resultaten wanneer iconen en plaatjes de geschreven teksten ondersteunden.

Bekijk de activiteiten Taalondersteuning en meertalige strategieën en Meertalige woordenlijst voor voorbeelden van hoe je tekst en beeld kunt combineren.

Bron:

Bühler, D., Hemmert F., & Hurtienne, J. (2020) Universal and intuitive? Scientific guidelines for icon design. Proceedings of Mensch Und Computer, 2020, 91-103. https://dl.acm.org/doi/pdf/10.1145/3404983.3405518

Ontdek activiteiten uit de School en Thuis context die je ook in het museum kunt gebruiken.